شاهین آقامعلی
چین پس از پیشرفت چشمگیر در حوزه هوش مصنوعی و در ساخت ربات‌های انسان‌نما که توانایی دویدن، رقصیدن و حتی انجام حرکات آکروباتیک را دارند، اکنون وارد مرحله جدیدی از رقابت فناوری شده است. شرکت‌های چینی به‌جای تمرکز صرف بر ساخت سخت‌افزارهای پیشرفته، سرمایه‌گذاری گسترده‌ای را برای توسعه مغز هوشمند ربات‌ها آغاز کرده‌اند؛ فناوری‌ای که می‌تواند به ماشین‌ها امکان درک محیط، یادگیری مهارت‌های جدید و انجام وظایف پیچیده بدون برنامه‌نویسی مستقیم برای هر فعالیت را بدهد.
هوش مصنوعی تجسم‌یافته؛ مغز جدید ربات‌های انسان‌نما
یکی از مهم‌ترین حوزه‌هایی که شرکت‌های چینی روی آن تمرکز کرده‌اند، فناوری هوش مصنوعی تجسم‌یافته (Embodied AI) است. این فناوری به سیستم‌های هوشمند اجازه می‌دهد علاوه بر پردازش اطلاعات، محیط فیزیکی اطراف خود را درک کنند و بر اساس شرایط موجود تصمیم بگیرند و اقدام کنند. برخلاف چت‌بات‌هایی مانند ChatGPT که عمدتاً از حجم عظیمی از داده‌های متنی برای یادگیری استفاده می‌کنند، ربات‌های هوشمند باید تعامل با دنیای واقعی را بیاموزند. برای مثال، تشخیص میزان فشار لازم برای گرفتن یک لیوان، جابه‌جایی اشیای شکننده، باز کردن درها و کار با ابزارهای مختلف، به تجربه‌های فیزیکی و داده‌های حرکتی نیاز دارد. بر اساس گزارش رویترز، شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی تجسم‌یافته چین در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ موفق شدند حدود ۹۳.۵ میلیارد یوان، معادل ۱۳ میلیارد دلار، سرمایه جذب کنند. این رقم در قالب ۳۲۲ معامله سرمایه‌گذاری ثبت شده و تقریباً پنج برابر مدت مشابه سال قبل است.
رقابت شرکت‌های چینی و آمریکایی برای ساخت مغز ربات‌ها
رقابت برای توسعه نرم‌افزار هوشمند ربات‌ها به یکی از جبهه‌های جدید رقابت فناوری میان چین و آمریکا تبدیل شده است. در آمریکا شرکت‌هایی مانند Physical Intelligence، Skild AI و Generalist روی توسعه مدل‌هایی کار می‌کنند که بتوانند مهارت‌های مختلف را بدون نیاز به آموزش مجدد گسترده یاد بگیرند. برای نمونه، شرکت Generalist اعلام کرده مدل GEN-1.5 آن توانسته است پس از مشاهده یک نمایش کوتاه بین ۳ تا ۱۲ ثانیه‌ای، حدود ۶۰ درصد از برخی وظایف ساده را با موفقیت انجام دهد.
در طرف دیگر، شرکت چینی X Square نیز پژوهش‌هایی منتشر کرده که نشان می‌دهد ربات‌ها می‌توانند با مشاهده تنها یک ویدئوی انسانی، برخی مهارت‌های مربوط به جابه‌جایی و دست‌کاری اشیا را یاد بگیرند؛ بدون اینکه برای هر وظیفه، مدل هوش مصنوعی دوباره آموزش داده شود. شرکت‌های دیگری مانند Galaxea و Spirit AI نیز در این حوزه فعالیت دارند. بر اساس اطلاعات منتشرشده، ارزش‌گذاری برخی از استارتاپ‌های تخصصی این حوزه به حدود ۳ میلیارد دلار رسیده است.
آموزش ربات‌ها چگونه انجام می‌شود؟
یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های توسعه هوش مصنوعی رباتیک، جمع‌آوری داده‌های واقعی برای آموزش مدل‌هاست. شرکت Spirit AI حدود هزار نفر را برای ثبت فعالیت‌های روزمره و صنعتی به کار گرفته است تا داده‌های موردنیاز برای آموزش ربات‌ها فراهم شود. شرکت ACE Robotics نیز از حسگرهای پوشیدنی برای ثبت حرکات بدن کارکنان و میزان نیروی واردشده هنگام گرفتن اشیا استفاده می‌کند.
در همین حال، واحد رباتیک شرکت Ant Group با نام Robbyant اعلام کرده است که مدل هوش مصنوعی خود را با استفاده از ۱۶۰ هزار ساعت داده آموزشی توسعه داده که شامل ۵۰ هزار ساعت حرکت هدایت‌شده ربات‌ها توسط انسان است. روش دیگر، استفاده از محیط‌های شبیه‌سازی‌شده کامپیوتری است. در این روش، ربات‌ها می‌توانند پیش از ورود به محیط واقعی، هزاران سناریوی مختلف را تجربه کنند و مهارت‌های خود را بهبود دهند. البته شبیه‌سازی هنوز محدودیت‌هایی دارد؛ زیرا شرایط دنیای واقعی همیشه با محیط مجازی یکسان نیست و انتقال مهارت‌های آموخته‌شده به موقعیت‌های پیش‌بینی‌نشده همچنان یکی از مشکلات اصلی این فناوری محسوب می‌شود.
آیا ربات‌های انسان‌نما به‌زودی وارد زندگی روزمره می‌شوند؟
با وجود سرمایه‌گذاری‌های گسترده و پیشرفت‌های فنی، هنوز فاصله قابل‌توجهی میان نمایش توانایی‌های ربات‌ها و استفاده قابل‌اعتماد از آن‌ها در محیط‌های واقعی وجود دارد. رباتی که می‌تواند حرکات نمایشی پیچیده انجام دهد، لزوماً قادر نیست در یک محیط ناشناخته وظایف روزمره را بدون خطا انجام دهد. کارخانه‌ها و انبارها به دلیل ساختار قابل‌پیش‌بینی‌تر، از نخستین محیط‌های مناسب برای استفاده گسترده از این فناوری هستند؛ اما خانه‌ها شرایط بسیار پیچیده‌تری دارند. محدودیت دسترسی به تراشه‌های پیشرفته، هزینه‌های توسعه، کیفیت داده‌های آموزشی و دشواری عملکرد در محیط‌های ناشناخته نیز از موانع مهم پیش روی شرکت‌های فعال در این صنعت هستند.
آینده رباتیک؛ رقابت بر سر هوشمندی، نه فقط سخت‌افزار
تحولات اخیر نشان می‌دهد آینده صنعت رباتیک صرفاً به ساخت ربات‌هایی با قدرت حرکتی بیشتر یا ظاهر انسانی‌تر وابسته نیست. ارزش اصلی در توسعه سیستم‌هایی خواهد بود که بتوانند محیط را بفهمند، تجربه کسب کنند و مهارت‌های خود را در موقعیت‌های جدید به کار بگیرند. چین با تکیه بر ظرفیت گسترده تولید صنعتی، دسترسی به محیط‌های واقعی برای آموزش و سرمایه‌گذاری سنگین در هوش مصنوعی تجسم‌یافته، تلاش می‌کند جایگاه قدرتمندی در این رقابت به دست آورد. بااین‌حال، هنوز هیچ شرکتی نتوانسته است به برتری قطعی در توسعه مغز هوشمند ربات‌ها دست پیدا کند. شاید مهم‌ترین تحول سال‌های آینده در صنعت رباتیک زمانی اتفاق بیفتد که ربات‌ها دیگر صرفاً مجموعه‌ای از حرکات از پیش برنامه‌ریزی‌شده را اجرا نکنند، بلکه بتوانند مانند یک سیستم هوشمند، شرایط را درک کرده و متناسب با آن تصمیم بگیرند.
منبع خبر: reuters
پاسخ :