شاهین آقامعلی
رشد انفجاری هوش مصنوعی در سالهای اخیر، علاوه بر تحولات دیجیتال و اقتصادی، نگرانیهای عمیقی درباره پیامدهای زیستمحیطی آن ایجاد کرده است. در حالی که شرکتهای فناوری از توانایی AI برای حل بحران اقلیمی سخن میگویند، پژوهشگران و فعالان محیطزیست هشدار میدهند که دیتاسنترهای عظیم هوش مصنوعی ممکن است خود به یکی از موانع اصلی کاهش گرمایش زمین تبدیل شوند.
نمونهای تکاندهنده از این نگرانیها در شهر ممفیس آمریکا رخ داد؛ جایی که شارون ویلسون، فعال محیطزیست و مدیر کمپین Oilfield Witness، با استفاده از دوربین حرارتی نشان داد دیتاسنتر «Colossus» متعلق به شرکت xAI (وابسته به ایلان ماسک) حجم عظیمی از گاز متان را بدون کنترل آلودگی وارد جو میکند. به گفته او، میزان انتشار متان این مرکز با یک نیروگاه بزرگ برابری میکند؛ گازی که اثر گرمایش آن دهها برابر دیاکسید کربن است. در همان زمان، محصول اصلی این دیتاسنتر یعنی چتبات Grok با جنجالهای محتوایی گستردهای مواجه شد؛ از تکرار تئوریهای توطئه و تبلیغ ایدئولوژیهای افراطی گرفته تا انتشار تصاویر و اطلاعات نادرست. ویلسون این سؤال را مطرح میکند که: «سوزاندن سوختهای فسیلی برای تولید چنین محتوایی چه توجیهی دارد؟»
مصرف انرژی دیتاسنترها؛ زنگ خطر جهانی
در سطح جهانی، دیتاسنترها در حال حاضر حدود ۱٪ از برق جهان را مصرف میکنند، اما پیشبینیها نگرانکننده است. طبق گزارش بلومبرگNEF، سهم دیتاسنترها از مصرف برق آمریکا تا سال ۲۰۳۵ به ۸.۶٪ خواهد رسید. آژانس بینالمللی انرژی (IEA) نیز اعلام کرده که این مراکز دستکم ۲۰٪ از رشد تقاضای برق کشورهای توسعهیافته را تا پایان دهه به خود اختصاص خواهند داد.
ایرلند نمونهای هشداردهنده است. در این کشور، دیتاسنترها اکنون یکپنجم برق ملی را مصرف میکنند و پیشبینی میشود این رقم به یکسوم برسد. این رشد سریع باعث شد دولت ایرلند در سال ۲۰۲۱ اتصال دیتاسنترهای جدید به شبکه برق را عملاً متوقف کند. به گفته هانا دِیلی، استاد انرژی پایدار، «این رشد نمایی میتواند تلاشها برای گذار به اقتصاد پاک را خنثی کند».
سوخت فسیلی، برنده پنهان انقلاب AI
اگرچه برخی شرکتهای فناوری با انرژیهای تجدیدپذیر یا هستهای قرارداد بستهاند، اما در کوتاهمدت گاز، زغالسنگ و LNG همچنان نقش اصلی را در تأمین برق دیتاسنترها ایفا میکنند. در چین، دیتاسنترها عمدتاً در مناطق زغالسنگمحور متمرکز شدهاند و در آمریکا نیز سیاستمداران از AI برای توجیه سوزاندن بیشتر زغالسنگ استفاده میکنند. نگرانی بزرگتر این است که رشد تقاضای هوش مصنوعی، داراییهای فسیلی بلااستفاده را دوباره اقتصادی کند؛ موضوعی که میتواند روند جهانی کاهش کربن را به تأخیر بیندازد.
آیا مصرف روزمره AI واقعاً خطرناک است؟
برآوردها نشان میدهد یک پرسش ساده از چتباتها بین ۰.۲ تا ۳ واتساعت انرژی مصرف میکند؛ رقمی ناچیز در مقایسه با رانندگی یا پرواز. اما مشکل اصلی، مقیاس استفاده است. پلتفرمهایی مانند ChatGPT صدها میلیون کاربر هفتگی دارند و AI بهطور فزایندهای در جستجو، تبلیغات، سفر و خرید آنلاین ادغام شده است. ساشا لوچیونی، مسئول اقلیم در Hugging Face، هشدار میدهد که شرکتهای بزرگ با «افشای گزینشی دادهها» مانع درک واقعی از ردپای کربنی هوش مصنوعی میشوند.
روی دیگر سکه: آیا AI میتواند ناجی اقلیم باشد؟
گزارش IEA و پژوهشهای دانشگاهی نشان میدهد که هوش مصنوعی پتانسیل کاهش انتشار کربن در بخشهایی مانند شبکه برق، انرژیهای تجدیدپذیر، باتری خودروهای برقی و کشاورزی را دارد. گوگل اعلام کرده با AI مصرف انرژی سرمایش دیتاسنترهایش را ۴۰٪ کاهش داده و شرکتهای انرژی اروپایی نیز از افزایش بهرهوری نیروگاههای بادی و خورشیدی خبر میدهند. با این حال، منتقدان تأکید میکنند که AI همزمان به افزایش استخراج نفت و گاز نیز کمک میکند. طبق برآورد IEA، استفاده از AI میتواند ذخایر قابل استخراج سوخت فسیلی را تا ۵٪ افزایش دهد.
آینده؛ توقف یا قانونگذاری؟
برخی نهادها خواستار تعلیق ساخت دیتاسنترهای جدید تا زمان تدوین مقررات سختگیرانه شدهاند. اسپانیا نخستین کشوری است که در قانون اقلیمی خود به AI اشاره کرده و اتحادیه اروپا در حال بررسی طبقهبندی کاربردهای فسیلی AI بهعنوان «پرریسک» است. جمعبندی کارشناسان این است که هوش مصنوعی ذاتاً دشمن اقلیم نیست، اما بدون طراحی کممصرف، شفافیت انرژی و چارچوبهای نظارتی میتواند به یکی از عوامل تشدید بحران آبوهوا تبدیل شود.
منبع خبر: theguardian
پاسخ :