تصور کنید در کنار یک خط راه‌آهن، رباتی غول‌پیکر با یک اره‌برقی در دست مشغول بریدن شاخه‌های درختان باشد! این صحنه شاید شبیه یکی از فیلم‌های علمی‌تخیلی با موضوع هوش مصنوعی و ترسناک به نظر برسد، اما در ژاپن به واقعیت تبدیل شده است. شرکت راه‌آهن JR East از یک ربات صنعتی پیشرفته برای انجام عملیات هرس درختان و پاک‌سازی مسیرهای ریلی استفاده می‌کند؛ فناوری‌ای که هدف اصلی آن کاهش خطرات شغلی و کمک به مقابله با کمبود نیروی انسانی متخصص است.

ربات ZIZAI ZX-3 چگونه کار می‌کند؟

این ربات که ZIZAI ZX-3 نام دارد، توسط شرکت ژاپنی Nippon Signal توسعه داده شده و در اختیار شرکت راه‌آهن JR East قرار گرفته است. این دستگاه برای انجام عملیات نگهداری خطوط ریلی، به‌خصوص بریدن شاخه‌هایی طراحی شده که ممکن است به مسیر حرکت قطارها نزدیک شوند و در عملکرد ایمن آن‌ها اختلال ایجاد کنند. ساختار این ماشین ترکیبی از یک بدنه رباتیک انسان‌نما و یک وسیله نقلیه تخصصی تعمیر و نگهداری است. بخش بالایی ربات روی بازویی مکانیکی نصب شده که امکان دسترسی به ارتفاعات مختلف را فراهم می‌کند. همچنین دو بازوی مکانیکی وظایف متفاوتی دارند؛ یک بازو شاخه درخت را نگه می‌دارد و بازوی دیگر با استفاده از اره‌برقی عملیات برش را انجام می‌دهد. این طراحی به ربات اجازه می‌دهد بدون نیاز به حضور مستقیم کارگران در ارتفاع، عملیات هرس درختان را انجام دهد. بر اساس گزارش منتشرشده، این ماشین از اکتبر ۲۰۲۶ فعالیت گسترده خود را در مسیر ریلی Koumi Line در مرکز ژاپن آغاز کرده است.

کنترل ربات همچنان در دست انسان است

با وجود ظاهر پیشرفته و قابلیت‌های قابل‌توجه این دستگاه، نکته مهم این است که ZIZAI ZX-3 هنوز یک ربات کاملاً خودمختار نیست. تمام حرکات اصلی آن توسط یک اپراتور انسانی از راه دور کنترل می‌شود. اپراتور مسئول تعیین موقعیت بازوها، هدایت دستگاه و تصمیم‌گیری درباره زمان شروع عملیات برش است. در واقع، ربات وظایف فیزیکی و دشوار را انجام می‌دهد، اما تصمیم‌گیری همچنان بر عهده انسان باقی مانده است. این روش می‌تواند خطرات ناشی از کار با تجهیزات سنگین در ارتفاع، به‌خصوص در مجاورت خطوط برق و مسیرهای فعال راه‌آهن را کاهش دهد. شرکت Nippon Signal نیز امیدوار است در آینده با افزودن ابزارها و قابلیت‌های جدید، امکان استفاده از این ربات را برای سایر فعالیت‌های تعمیر و نگهداری فراهم کند.

چرا ژاپن به استفاده از ربات‌های صنعتی روی آورده است؟

یکی از دلایل اصلی توسعه چنین فناوری‌هایی، کمبود نیروی کار متخصص در ژاپن است. بسیاری از فعالیت‌های مربوط به نگهداری زیرساخت‌های حمل‌ونقل به نیروی انسانی ماهر نیاز دارند و برخی از این مشاغل با خطرات فیزیکی قابل‌توجهی همراه هستند. شرکت JR East تلاش می‌کند با استفاده از رباتیک، بخشی از این فعالیت‌ها را ایمن‌تر و کم‌خطرتر کند. علاوه بر این، این شرکت از سال ۲۰۲۲ برخی عملیات تعمیر و نگهداری در مسیر Koumi Line را از ساعات شب به روز منتقل کرده است؛ تغییری که شرایط کاری نیروهای فنی را بهبود می‌دهد، هرچند ممکن است در برخی مواقع به توقف موقت حرکت قطارها منجر شود.

آیا هوش مصنوعی در آینده کنترل این ربات را بر عهده می‌گیرد؟

یکی از جذاب‌ترین جنبه‌های این فناوری، ظرفیت بالقوه آن برای ترکیب با هوش مصنوعی است. شرکت JR East در کنار توسعه ربات‌های صنعتی، روی کاربردهای هوش مصنوعی در بازرسی تجهیزات و نگهداری زیرساخت‌های ریلی نیز سرمایه‌گذاری می‌کند. در آینده، فناوری‌هایی مانند بینایی ماشین (Computer Vision) می‌توانند به ربات‌ها کمک کنند تا شاخه‌های مزاحم، موانع و مشکلات احتمالی مسیر را شناسایی کنند. همچنین پیشرفت الگوریتم‌های هوش مصنوعی ممکن است امکان تصمیم‌گیری مستقل‌تر در برخی مراحل عملیات را فراهم کند. با این حال، باید توجه داشت که چنین قابلیتی هنوز به‌عنوان ویژگی عملیاتی ZIZAI ZX-3 معرفی نشده است و شرکت JR East نیز زمان مشخصی برای خودکارسازی کامل عملکرد اره‌برقی اعلام نکرده است.

آینده ربات‌های انسان‌نما در مشاغل خطرناک

استفاده از ربات ZIZAI ZX-3 نشان می‌دهد که آینده رباتیک صرفاً به ساخت ماشین‌هایی برای گفتگو، سرگرمی یا نمایش حرکات پیچیده محدود نمی‌شود. یکی از مهم‌ترین کاربردهای این فناوری، حضور در محیط‌هایی است که انجام فعالیت‌های فیزیکی برای انسان خطرناک یا دشوار است. از نگهداری خطوط راه‌آهن گرفته تا تعمیر تجهیزات صنعتی، هرس درختان در نزدیکی خطوط برق و فعالیت در محیط‌های غیرقابل‌دسترس، ربات‌های کنترل از راه دور می‌توانند نقش مهمی در کاهش خطرات شغلی ایفا کنند.

البته استفاده از ماشین‌هایی که با ابزارهای قدرتمندی مانند اره‌برقی کار می‌کنند، به سیستم‌های ایمنی قابل‌اعتماد و نظارت انسانی دقیق نیاز دارد. در نهایت، ZIZAI ZX-3 نمونه‌ای از حرکت فناوری رباتیک به سمت کاربردهای واقعی و صنعتی است؛ جایی که هدف اصلی، جایگزینی کامل انسان نیست، بلکه سپردن خطرناک‌ترین بخش‌های یک کار به ماشین و حفظ نقش انسان در نظارت و تصمیم‌گیری است.

منبع خبر: foxnews