شاهین آقامعلی
گروهی از پژوهشگران دانشگاههای Stanford University و Princeton University با همکاری شرکت NVIDIA از سیستمی نوآورانه به نام LabOS رونمایی کردهاند؛ یک «سیستم عامل هوش مصنوعی» برای آزمایشگاههای علمی که هدف آن کاهش خطاهای انسانی، افزایش دقت آزمایشها و تسریع آموزش دانشمندان تازهکار است. این پروژه توسط تیم Stanford-Princeton AI Coscientist و به رهبری «له کونگ» (Le Cong) و «منگدی وانگ» (Mengdi Wang) توسعه یافته است.
LabOS چگونه کار میکند؟
LabOS از عینکهای واقعیت افزوده و واقعیت ترکیبی (AR/XR) استفاده میکند که به دوربینهای کوچک مجهز هستند. این دوربینها بهصورت زنده فعالیتهای پژوهشگر را ثبت کرده و دادههای تصویری را به مدلهای بینایی-زبانی انویدیا ارسال میکنند. سیستم سپس آنچه را میبیند با پروتکل مکتوب آزمایش مقایسه کرده و در لحظه به کاربر بازخورد میدهد. برای مثال، اگر پژوهشگر بهاشتباه سراغ لوله آزمایش نادرستی برود یا مرحلهای را فراموش کند، نمایشگر داخل عینک هشدار میدهد و او را به مسیر صحیح هدایت میکند. این نظارت لحظهای باعث میشود خطاهای کوچک اما مخرب—مانند استفاده از ماده در دمای نامناسب یا آلودگی ابزار—پیش از وقوع اصلاح شوند.
مقابله با «بحران تکرارپذیری» در علم
جامعه علمی سالهاست با پدیدهای به نام «بحران تکرارپذیری» روبهرو است؛ مسئلهای که نشان میدهد درصد قابلتوجهی از آزمایشها توسط سایر پژوهشگران یا حتی خود محققان قابل بازتولید نیستند. بخشی از این مشکل به فشارهای انتشار مقاله یا خطاهای آماری مربوط میشود، اما سهم بزرگی نیز ناشی از اشتباهات انسانی در کارهای تکراری آزمایشگاهی است. LabOS با ایجاد یک پل میان دنیای فیزیکی آزمایشگاه و سیستمهای دیجیتال هوشمند، تلاش میکند این شکاف را پر کند. به گفته پژوهشگران، علم همچنان عمدتاً در فضای فیزیکی انجام میشود و کمتر تحت نظارت دادهمحور قرار دارد. این سیستم، محیط آزمایشگاه را به فضایی «قابل درک برای هوش مصنوعی» تبدیل میکند.
یادگیری سریعتر و نتایج دقیقتر
در آزمایشهای اولیه که در آزمایشگاههای استنفورد و پرینستون انجام شده، دانشمندان تازهکار پس از تنها یک هفته کار با LabOS توانستند نتایجی تقریباً مشابه پژوهشگران باتجربه به دست آورند. در یک آزمایش مرتبط با افزایش سطح یک پروتئین خاص در سلولها، نتایج افراد مبتدی با کمک این سیستم، از دید اساتید قابل تفکیک از نتایج متخصصان نبود. هوش مصنوعی با ثبت کامل فرآیند آزمایش، میتواند کوچکترین جزئیات را تحلیل کرده و بفهمد چه عواملی باعث موفقیت یا شکست شدهاند. این موضوع امکان طراحی سریعتر آزمایشهای جدید و بهینهسازی مراحل را فراهم میکند.
فراتر از آزمایشگاه؛ از رباتیک تا جراحی
LabOS تنها به راهنمایی انسانی محدود نمیشود. این سیستم از بازوی رباتیک برای انجام کارهای تکراری مانند مخلوطکردن مواد نیز بهره میبرد. هدف، جایگزینی انسان نیست، بلکه افزایش توانایی و کاهش خطاهای اوست. تیم پژوهشی همچنین نسخهای پزشکی از این فناوری با نام MedOS معرفی کرده که برای کمک به جراحان در نقشهبرداری آناتومیک و تنظیم دقیق ابزارها طراحی شده است. چشمانداز نهایی این پروژه، تبدیل هر آزمایشگاه و کلینیک به محیطی است که برای هوش مصنوعی قابل مشاهده و قابل مدیریت باشد.
جمعبندی:
LabOS نمونهای برجسته از ادغام هوش مصنوعی، واقعیت افزوده و رباتیک در علم است. این فناوری میتواند آموزش دانشمندان را متحول کند، خطاهای انسانی را کاهش دهد و گامی مهم در حل بحران تکرارپذیری در پژوهشهای علمی بردارد. با توسعه چنین سیستمهایی، آینده آزمایشگاهها بهسمت محیطهای هوشمند، دادهمحور و کمخطاتر حرکت خواهد کرد.
منبع خبر: scientificamerican
پاسخ :