یک ابزار پیشرفته مبتنی بر هوش مصنوعی (AI) موفق شده است بیش از ۱۰۰۰ جرم کیهانی عجیب و ناشناخته را در آرشیو تصاویر تلسکوپ فضایی هابل شناسایی کند؛ اجرامی که برخی از آن‌ها حتی با دانش فعلی اخترشناسی نیز قابل توضیح نیستند. این کشف شگفت‌انگیز تنها در مدت دو روز پردازش داده‌ها انجام شده و نگاه تازه‌ای به توانمندی هوش مصنوعی در علم نجوم ارائه می‌دهد.

پژوهشگران آژانس فضایی اروپا (ESA) اعلام کردند که ابزار هوش مصنوعی طراحی‌شده توسط David O’Ryan و Pablo Gómez توانسته است حدود ۱۳۰۰ جرم غیرعادی را در میان داده‌های قدیمی هابل شناسایی کند. از این تعداد، ۸۰۰ جرم تاکنون هرگز مشاهده یا طبقه‌بندی نشده بودند. نتایج این پژوهش در تاریخ ۱۶ دسامبر ۲۰۲۵ در مجله معتبر Astronomy & Astrophysics منتشر شده است. این ابزار که AnomalyMatch نام دارد، با بررسی بیش از ۱۰۰ میلیون تصویر کوچک (Image Cutout) از آرشیو Hubble Legacy Archive آموزش دیده است. هر تصویر تنها چند ده پیکسل را شامل می‌شد، اما هوش مصنوعی با تشخیص الگوهای غیرمعمول توانست پدیده‌هایی را کشف کند که از دید انسان پنهان مانده بودند.

از جمله اجرام کشف‌شده می‌توان به کهکشان‌های ژله‌ای‌شکل (Jellyfish Galaxies) با شاخک‌های گازی، کهکشان‌های در حال ادغام و برخورد، ستارگانی با دنباله‌های گازی، و حتی دیسک‌های سیاره‌ساز لبه‌ای در کهکشان راه شیری اشاره کرد که به‌دلیل ظاهرشان به «همبرگرهای کیهانی» مشهور شده‌اند. جالب‌تر اینکه چند ده جرم کشف‌شده به‌طور کامل از سیستم‌های طبقه‌بندی فعلی اخترشناسی خارج هستند. به گفته ناسا، بسیاری از این ناهنجاری‌ها شامل عدسی‌های گرانشی نیز می‌شوند؛ پدیده‌ای که در آن گرانش یک کهکشان پیش‌زمینه، نور کهکشان‌های دوردست را خم کرده و به شکل کمان یا حلقه در می‌آورد.

کارشناسان معتقدند استفاده از هوش مصنوعی، انقلابی در تحلیل داده‌های نجومی ایجاد کرده است. با توجه به حجم عظیم داده‌های تلسکوپ‌هایی مانند Euclid، Nancy Grace Roman Telescope و Vera C. Rubin Observatory، بررسی دستی عملاً غیرممکن است و AI می‌تواند نقش کلیدی در مدیریت «سیل داده‌ها» ایفا کند. این کشف نشان می‌دهد که هوش مصنوعی نه‌تنها ابزاری کمکی، بلکه یک عامل تحول‌آفرین در اکتشافات علمی آینده خواهد بود.

منبع خبر: livescience