شاهین آقامعلی
دانشمندان در یک پیشرفت مهم در حوزه هوش مصنوعی و زیستشناسی مصنوعی موفق شدهاند ویروسهایی را طراحی کنند که بهطور کامل با کمک هوش مصنوعی تولید شدهاند و در آزمایشگاه عملکرد واقعی دارند. این دستاورد میتواند مسیرهای جدیدی برای توسعه درمانهای نوین در برابر عفونتهای باکتریایی ایجاد کند، اما همزمان نگرانیهایی درباره ایمنی و سوءاستفاده احتمالی از این فناوری به وجود آورده است. ویروسهای طراحیشده در این پژوهش از نوع باکتریوفاژها (Bacteriophages) هستند؛ ویروسهایی که بهطور طبیعی باکتریها را آلوده میکنند و برخلاف بسیاری از ویروسهای بیماریزا، سلولهای انسانی را هدف قرار نمیدهند. باکتریوفاژها سالهاست در برخی تحقیقات و درمانهای تجربی برای مقابله با عفونتهای باکتریایی مقاوم به آنتیبیوتیک مورد استفاده قرار میگیرند.
طراحی ژنوم ویروس با کمک مدلهای زبانی
دکتر برایان هی (Brian Hie)، مهندس شیمی در دانشگاه استنفورد، در این پروژه از نوعی مدل زبانی ژنومی استفاده کرد. این مدلها از نظر ایده مشابه مدلهای زبانی بزرگی هستند که زیربنای چتباتهای هوش مصنوعی را تشکیل میدهند، با این تفاوت که بهجای زبان انسانی، با اطلاعات ژنتیکی و کدهای DNA کار میکنند. هوش مصنوعی با بررسی الگوهای موجود در ژنوم باکتریوفاژها توانست توالیهای ژنتیکی جدیدی را پیشنهاد دهد که از نظر زیستی قابلیت عملکرد داشته باشند. سپس پژوهشگران این ژنومها را در آزمایشگاه ساختند و ویروسهای حاصل را در برابر باکتری E. coli آزمایش کردند. نتایج آزمایشها نشان داد که ترکیبی از باکتریوفاژهای طراحیشده با هوش مصنوعی توانست سویههایی از E. coli را که در برابر باکتریوفاژهای طبیعی مقاوم بودند، از بین ببرد. این موضوع نشان میدهد که هوش مصنوعی میتواند در آینده به ابزاری برای طراحی درمانهای اختصاصی علیه برخی عفونتهای مقاوم تبدیل شود.
نگرانی درباره استفاده از هوش مصنوعی برای طراحی ویروسها
با وجود نتایج امیدوارکننده، دانشمندان درباره گسترش این فناوری هشدار دادهاند. پژوهشگران تأکید کردهاند که موفقیت در طراحی ژنوم یک باکتریوفاژ به این معنا نیست که همین روش بهسادگی برای ویروسهای پیچیدهتر قابل استفاده است. به گفته متخصصان، باکتریوفاژها دارای ژنوم نسبتاً کوچکی هستند و از سادهترین نمونهها برای آزمایش قابلیت طراحی ژنوم توسط هوش مصنوعی محسوب میشوند. بنابراین هنوز مشخص نیست که این فناوری تا چه اندازه میتواند برای ویروسها یا موجودات پیچیدهتر کاربرد داشته باشد. برخی کارشناسان هشدار دادهاند که استفاده از مدلهای هوش مصنوعی آموزشدیده روی دادههای ژنتیکی عوامل بیماریزای خطرناک میتواند در آینده خطراتی ایجاد کند. به همین دلیل، پژوهش درباره طراحی عوامل بیماریزایی که انسان، حیوان یا گیاه را آلوده میکنند، نیازمند محدودیتها و نظارت جدی است.
ضرورت ایجاد یک سیستم چندلایه برای ایمنی
متخصصان امنیت زیستی معتقدند کنترل این فناوری نباید تنها به خود مدلهای هوش مصنوعی محدود شود. یکی از مهمترین نقاط کنترل، مرحله ساخت DNA و سنتز ژنوم در آزمایشگاهها است. راهکار پیشنهادی شامل چند لایه حفاظتی است: کنترل دسترسی به مدلهای هوش مصنوعی، بررسی و نظارت اخلاقی بر تحقیقات، غربالگری توالیهای DNA هنگام سفارش برای سنتز، و رعایت استانداردهای ایمنی و امنیت زیستی در آزمایشگاهها. این پژوهش در مجموع نشان میدهد که هوش مصنوعی در حال ورود جدیتر به طراحی زیستی است. فناوریای که میتواند برای مقابله با باکتریهای مقاوم و توسعه درمانهای جدید مفید باشد، در عین حال نیازمند چارچوبهای دقیق ایمنی و نظارتی است تا از استفاده مخرب احتمالی آن جلوگیری شود.
منبع خبر: theguardian
پاسخ :